Η Φατμέ και το Γενί Τζαμί.

Το “Fatma Yeni Camide kendini rezil etti”, είναι μία φράση που τη χρησιμοποιούν οι Τούρκοι όταν θέλουν να αναδείξουν ένα συμβάν σε εντελώς αδιάφορο, κάτι που δεν είναι άξιο λόγου.
Την ίδια αυτή φράση, οι Έλληνες τη δανειστήκαμε και τη μεταφράσαμε στη γνωστή σε όλους μας, “Χέστηκε η Φατμέ στο Γενί Τζαμί” και νομίζαμε πως η φράση προέρχεται από κάποιο συμβάν κάποιας Φατμέ στο Γενί Τζαμί της Θεσσαλονίκης, κάτι που διαψεύδει η πρώτη πηγή του κειμένου.
Του Ηρακλή Λούφη
Από τον 9ο αιώνα μ.χ. υπάρχει η συνήθεια γύρω από τα θρησκευτικά τεμένη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δωρητές να χτίζουν χώρους εμπορικούς και φιλοξενίας των πιστών.
Η δωρεά είναι συνήθως κτηματική, η οποία παραχωρείται σύμφωνα με τον ισλαμικό νόμο, για μουσουλμανικούς θρησκευτικούς ή φιλανθρωπικούς σκοπούς, χωρίς πρόθεση ανάκτησης των περιουσιακών στοιχείων. Τα τζαμιά είθισται να έχουν στην ιδιοκτησία τους τις δωρεές αυτές, τα ενοίκια των οποίων να συντηρούν το τζαμί και το κοινωφελές του έργο.
Ευκατάστατοι πιστοί, μέλη δυναστείας, πασάδες και πλούσιοι έμποροι, οικοδομούσαν κουζίνες, κοιτώνες, κρήνες, δημόσια λουτρά (χαμάμ) και άλλα κτίσματα κοινωφελούς σκοπού για την εξυπηρέτηση του κοινού ή μεντρεσέδες (θεολογικά σχολεία) για τη μελέτη του Κορανίου. Τα πρόσωπα που κάνουν τις δωρεές είναι γνωστά ως “waqif” = δωρητές.
Στην Κωνσταντινούπολη το Βαλιντέ Σουλτάν = (Βασιλομήτωρ) Τζαμί, ξεκίνησε να κατασκευάζεται στην Κωνσταντινούπολη το 1597, με εντολή της συζύγου του Σουλτάνου Μουράτ Γ’, Σαφιγιέ Σουλτάν. Αρχιτέκτονας ήταν ο Νταβούτ Αγά ο οποίος πέθανε δύο χρόνια αργότερα, με αποτέλεσμα το έργο να σταματήσει, η κατασκευή του τεμένους καθυστέρησε για περισσότερα από εξήντα χρόνια και ολοκληρώθηκε το 1663.
Έπειτα από δεκαετίες καθυστέρησης, στην ονομασία του προστέθηκε η λέξη “Νέο”, δηλαδή “Νέο Βαλιντέ Σουλτάν Τζαμί”. Στο Νέο Τζαμί = Γενί Τζαμί Yeni Camii τουρκικά, που χτίστηκε δίπλα στη μεγάλη αγορά η οποία επιβιώνει μέχρι σήμερα και είναι γνωστή ως το Παζάρι των Μπαχαρικών ή Αιγυπτιακή αγορά.
Στο τέμενος αυτό επικράτησε η τακτική οι δωρητές να κτίζουν στα πέριξ του τζαμιού και πολλές τουαλέτες για τις “ανάγκες” των πιστών, οι οποίες προφανώς ήταν απαραίτητες λόγω της μεγάλης επισκεψιμότητας στο χώρο του και της κοσμοσυρροής στις γύρω αγορές.
Εξ ου και το περίφημο ρητό, που προέρχεται από μια παλιά τουρκική παροιμία για το τι έπαθε η Φατμέ στο Γενί Τζαμί, δηλαδή ότι δεν έγινε κάτι το σπουδαίο, κάτι το συνταρακτικό, μιας και όλος ο κόσμος το κάνει καθημερινά.
Εντελώς πληροφοριακά.. Από την πληθώρα των εμπορικών κτηρίων της ιδιοκτησίας του Yeni Camii = Γενί Τζαμί, σώζεται το Misir Çarşısı = Αιγυπτιακή Αγορά, η οποία στεγάζει περισσότερα από εκατό καταστήματα εξειδικευμένα στην πώληση μπαχαρικών.
Πολλοί συγχέουν αυτή τη φράση – ρητό με το Γενί Τζαμί της Θεσσαλονίκης, το σημαντικό μνημείο της περιόδου της Τουρκοκρατίας στη Θεσσαλονίκη.
Ο λατρευτικός αυτός χώρος στη Θεσσαλονίκη, χτίστηκε τρεις αιώνες αργότερα από το μεγάλο Ιταλό αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλιτο 1902 και μέχρι το 1923 ήταν τόπος λατρείας για τους Εβραίους της πόλης που είχαν εξισλαμιστεί, τους επονομαζόμενους Ντονμέδες (Dönme/Donmeh). Μετά την ανταλλαγή (1923 – 1924), στέγασε για μικρό διάστημα πρόσφυγες, και από το 1925 έως το 1963 χρησιμοποιήθηκε ως αρχαιολογικό μουσείο της πόλης. Σήμερα είναι εκθεσιακός χώρος του Δήμου Θεσσαλονίκης.
 
Πηγές: 1) Κωνσταντινούπολη η Πόλη των απόντων. Αλέξανδρος Μασσαβέτας. Εκδ. Πατάκης.
2) Β. Κολώνας – Λ. Παπαματθαιάκη, Ο αρχιτέκτονας Vitaliano Poselli. Εκδ. Παρατηρητής.
Ymath2
Μπορεί να σας ενδιαφέρει

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More