Νοεμβριανά του 1916 και Επίστρατοι

Οι Επίστρατοι αποτελούν την πρώτη μαζική πολιτική οργάνωση στην Ελλάδα κατά των φιλελεύθερων αστών και της ξένης επέμβασης. Το συγκεκριμένο κίνημα συγγένευε με τα φασιστικά και κυρίως με τα πρωτοφασιστικά κινήματα σε άλλες χώρες και αποτέλεσε τον πρωταγωνιστή των Νοεμβριανών.

Τα Νοεμβριανά είναι οι ένοπλες συγκρούσεις που έφεραν αντίπαλους, την 1η Δεκεμβρίου (18 Νοεμβρίου κατά το Ιουλιανό Ημερολόγιο) 1916, στρατεύματα πιστά στο Βασίλειο της Ελλάδας με γαλλο-βρετανικές δυνάμεις που είχαν αποβιβαστεί στην Αθήνα ώστε να επιτάξουν τυχόν οπλισμό. Στην Ελλάδα, οι συγκρούσεις αποκαλούνταν, « Νοεμβριανά », λόγω της διατήρησης του Ιουλιανού Ημερολογίου στην χώρα.

Από τις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα πνεύματα ήταν έντονα μεταξύ των κυβερνήσεων της Αντάντ και της Ελλάδας, η οποία επιθυμούσε να διατηρήσει την ουδετερότητά της στη διάρκεια αυτής της πολεμικής σύρραξης. Ωστόσο, ήταν η παράδοση άνευ όρων, τον Μάιο του 1916, του Φρουρίου Ρούπελ, σημαντικής ελληνικής οχυρής θέσης η οποία βρισκόταν στην Μακεδονία, σε γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις, που οδήγησε στην ψύχρανση των σχέσεων μεταξύ της Ελλάδας και των Συμμάχων. Από εκείνη την στιγμή, η Αντάντ, και κυρίως η Γαλλία, άρχισε να υποπτεύεται τον βασιλιά Κωνσταντίνο Α΄ και την κυβέρνησή του ότι είχαν συνάψει μυστικά συμμαχία με τις Κεντρικές Δυνάμεις και ότι απειλούσαν, έτσι, την Γαλλική Στρατιά της Θεσσαλονίκης, η οποία βρισκόταν στρατοπεδευμένη στην Θεσσαλονίκη από τον Οκτώβριο του 1915.

Στη διάρκεια του συνόλου του καλοκαιριού του 1916, διπλωματικές διαπραγματεύσεις διεξάγονταν μεταξύ Αθήνας και Αντάντ, η οποία απαίτησε από τον βασιλιά να της παραδώσει αριθμό αντίστοιχο των όπλων που λεηλατήθηκαν από τους Βούλγαρους στο Φρούριο Ρούπελ. Ωστόσο, η αποτυχία των διαπραγματεύσεων και η κατάληψη τμήματος της Μακεδονίας από τον βουλγαρικό στρατό βοήθησαν στην διακήρυξη Κυβέρνησης Εθνικής Αμύνης από τον Ελευθέριο Βενιζέλο στην Θεσσαλονίκη. Η στήριξη της Αντάντ προς τον Κρητικό πολιτικό προκάλεσε, έτσι, τον Εθνικό Διχασμό και μια ιδιότυπη εμφύλια σύγκρουση μεταξύ βασιλοφρόνων και βενιζελικών.

Παρ’ όλα αυτά, στα τέλη Οκτωβρίου, μια μυστική συμφωνία υπεγράφη μεταξύ της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Α΄ και των συμμαχικών διπλωματών. Οι πιέσεις, ωστόσο, του βασιλικού περιβάλλοντος σε συνδυασμό με ατυχείς χειρισμούς των βενιζελικών οδήγησαν τον βασιλιά στην ακύρωση της συμφωνίας. Πάντα επιθυμώντας να λάβει τα υποσχεθέντα όπλα, ο αντιναύαρχος Λουί Νταρτίζ ντε Φουρνέ αποβιβάστηκε στην Αθήνα επικεφαλής μικρού γαλλο-βρετανικού εκστρατευτικού σώματος, την 1η Δεκεμβρίου (18 Νοεμβρίου σύμφωνα με το Ιουλιανό Ημερολόγιο) του 1916. Οι δυνάμεις της Αντάντ έγιναν τότε δεκτές με καταιγισμό πυροβολισμών. Κύριο ρόλο διαδραμάτησε ο Ιωάννης Μεταξάς ο οποίος είχε οργανώσει ομάδες “επιστράτων”, δηλαδή απολυθέντες στρατευσίμους (“επιστράτους”) για την απόκρουση των Αγγλογάλλων. Μετά από μια ολόκληρη ημέρα οδομαχιών, μια ανακωχή συμφωνήθηκε μεταξύ των δύο πλευρών και οι επιζώντες κατάφεραν να επιβιβαστούν ειρηνικά στα πλοία τους. Για τους συμμάχους ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος έγινε πλέον “ο πιο μισητός άνθρωπος στην Ευρώπη μετά τον Κάιζερ”. Την αποχώρηση των συμμάχων ακολούθησε, επί τρεις ημέρες, μια άγρια μορφή καταστολής απέναντι στους βενιζελικούς της Αθήνας.

Στο μακεδονικό μέτωπο, όπως στο Παρίσι και το Λονδίνο, οι επιπτώσεις των «εσπερινών» δεν άργησαν να έρθουν. Ο Λουί Νταρτίζ ντυ Φουρνέ αποπέμφθηκε των καθηκόντων του, ενώ ένας αυστηρός ναυτικός αποκλεισμός επιβλήθηκε στο Βασίλειο της Ελλάδας οδηγώντας σε λιμοκτονία πολλές πόλεις της Νοτίου Ελλάδος. Η Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης του Βενιζέλου αναγνωρίστηκε εν μέρει από τους Συμμάχους. Στο Λονδίνο, ο πρωθυπουργός Χέρμπερτ Χένρι Άσκουϊθ και ένα τμήμα του πολιτικού του συμβουλίου παραιτήθηκαν στις 5 Δεκεμβρίου, ενώ στο Παρίσι μια σημαντική υπουργική αναδιάρθρωση έλαβε χώρα στις 12 Δεκεμβρίου.

Ο επίσημος τίτλος των Επιστράτων ήταν: Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εφέδρων (Π.Σ.Ε.). Ο Π.Σ.Ε. ιδρύθηκε στις αρχές Ιουνίου 1916 και εξαπλώθηκε με γοργούς ρυθμούς σε ολόκληρη τη χώρα, παράλληλα με τη γενική αποστράτευση που είχε επιβάλει η Αντάντ στο βασιλιά Κωνσταντίνο Α . Ο πρόδρομος και πυρήνας του Π.Σ.Ε. ήταν ο Σύνδεσμος Εφέδρων Υπαξιωματικών που ιδρύθηκε το Νοέμβριο του 1913. Ο εν λόγω σύνδεσμος είχε κατορθώσει τη ματαίωση ψήφισης νομοσχεδίου του Βενιζέλου που απέκλειε τους έφεδρους υπαξιωματικούς παλαιότερων κλάσεων από το δικαίωμα προαγωγής στο βαθμό του αξιωματικού. Με βάση αυτό το συμβάν, ο έφεδρος λοχίας Γεώργιος Καμαρινός φαίνεται να συνέλαβε την ιδέα της οργάνωσης όλων των επιστρατευμένων εφέδρων την άνοιξη του 1916.

Στις 30 Μαΐου υπογράφτηκε το πρακτικό ίδρυσης του Π.Σ.Ε. από είκοσι ιδρυτικά μέλη. Η σύνταξη του καταστατικού ανατέθηκε στον Ι. Θεοφιλάκη και ψηφίστηκε στις 5 Ιουνίου. Ο σκοπός του Π.Σ.Ε., όπως δηλώνεται στο καταστατικό του, είναι διττός: α) πρόνοια για τους εφέδρους και τις οικογένειές τους, β) διαπαιδαγώγηση του ελληνικού λαού στα εθνικά ζητήματα.

Μέλη και ταυτότητα του κινήματος

Το κίνημα είχε, άτυπα, το χαρακτήρα μιας πολιτοφυλακής και παράλληλα, τη συγκροτημένη δομή μιας μαζικής πολιτικής οργάνωσης. Παρουσίαζε αρκετές ομοιότητες με τα ιταλικά, γερμανικά και αυστριακά πρωτοφασιστικά κινήματα, όπως είναι η χρήση βίας, η πρώην στρατιωτική ιδιότητα των μελών τους ως οργανωτική βάση, η απέχθεια τους για το φιλελευθερισμό και η μικροαστική τους σύνθεση. Η μη εξέλιξή του σε φασιστικό κίνημα οφείλεται στα εξής: α) οι Επίστρατοι στρέφονται εναντίον της βενιζελικής αστικής τάξης στηριζόμενοι κατά κάποιο τρόπο στην εργατική, β) είναι κατά του πολέμου, και γ) είναι υπέρ της μοναρχίας. Ως οργανωτής και καθοδηγητής των Επιστράτων θεωρείται ο Ιωάννης Μεταξάς.

Δράση

Η δράση των Επιστράτων συντελέστηκε κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού. Το κίνημα ήταν από το 1916 έως το 1917 παρακρατικό και η δράση του συνεχίστηκε μέχρι το 1920, έτος κατά το οποίο επανήλθαν στην εξουσία οι βασιλικοί. Η εξάπλωσή του ήταν ραγδαία. Η επίσημη δραστηριότητα των Επιστράτων αφιερώθηκε αρχικά σε δοξολογίες, π.χ. για τη διάσωση του βασιλιά από την πυρκαγιά στο Τατόι, αλλά από την πρώτη στιγμή φάνηκε πως προορισμός τους ήταν η πάταξη των αντιπάλων του Κωνσταντίνου. Η πραγματική δράση του κινήματος έγινε φανερή το Νοέμβριο του 1916, οπότε και υπερασπίστηκαν το βασιλιά και την πρωτεύουσα με την απόκρουση της απόβασης των αγγλικών και γαλλικών στρατευμάτων στην Αθήνα και τον Πειραιά. Στη συνέχεια, εξαπέλυσαν μαζικούς βίαιους διωγμούς εναντίον των βενιζελικών, έχοντας ως αποτέλεσμα την ύπαρξη πολλών θυμάτων. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και πολλοί πρόσφυγες, κυρίως Μικρασιάτες

πηγή από τη Βικιπαίδεια

Μπορεί να σας ενδιαφέρει

Για να ξέρετε: Την 1η Μαΐου 2018 θα ενημερώσουμε την Πολιτική απορρήτου και τους Όρους χρήσης, ώστε να είναι πιο σαφείς και να καλύπτουν τη νέα νομοθεσία περί προστασίας του απορρήτου στην Ευρώπη. Επιλέξτε Αποδοχή για να μας ενημερώσετε ότι συμφωνείτε με τις αλλαγές. Μάθετε περισσότερα.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο